Trong những ngày cận kề khai giảng năm học, khi 95 triệu bản SGK đã được phát hành thì cũng là lúc NXB Giáo dục (trực thuộc Bộ GD-ĐT) cho in 3 cuốn sách… đính chính SGK cho cả ba cấp Tiểu học, THCS  và THPT  để sửa chữa các chi tiết sai được phát hiện trong SGK mới phát hành. Tình hình trên thêm một lần cho thấy việc biên soạn SGK chưa khắc phục  được những điều không được quyền sai sót, nhược điểm.

Cách đây 3 năm, người viết có bài nêu lên sự không thống nhất  về số liệu diện tích Việt Nam trong ba cuốn địa lý lớp 5, lớp 9 và 12. Số liệu chênh nhau hàng trăm km² là một điều không thể chấp nhận. Chỉ nói về phương diện kiến thức  đã thấy ngay khó khăn cho học sinh, còn về phía NXB thì đó là một sai sót đáng lẽ không thể xảy ra.

Trở về với việc SGK bị đính chính, theo ông Phó viện trưởng Viện Khoa học giáo dục thì những chi tiết phải đính chính là như sau: “Có những thuật ngữ khoa học  trình bày trong một số SGK còn khó, trừu tượng, chưa chuẩn xác, chưa nhất quán giữa các lớp, các cấp học, một số cuốn chưa tường minh. Rải rác một số cuốn còn… sai kiến thức”. Việc in sách đính chính vào lúc sắp khai giảng là một việc làm  trung thực và kịp thời. Nhưng điều bất cập là thế nào?

SGK trước hết là sách “thầy viết để dạy trò” - những chức danh nhà khoa học  ở đây không thực sự gây được hiệu ứng tâm lý trong học sinh. Chính vì coi SGK là sách của thầy viết nên học sinh  vô hình trung đặt ra hai vấn đề: độ chuẩn xác (thầy không thể sai) và độ tin cậy.

Nhưng trên thực tế, hòa bình  thống nhất  đã hơn 30 năm mà vẫn có những SGK ra đời mới nhất lại mang những sai sót có tính khoa học  và sư phạm  như trên là điều không thể kéo dài.

Hãy thử nêu một dẫn chứng qua cuốn Địa lý 12 xuất bản gần đây nhất. Theo sách này (tr.56) thì tổng diện tích đồng bằng sông Hồng gần 1,3 triệu ha, trong đó “số đất đai đã sử dụng vào nông nghiệp – tức để trông cây lương thực và các cây công nghiệp, hoa màu và ngư nghiệp - là trên 70 vạn ha”. Vậy mà ngay ở bài kế bên, sách lại viết… diện tích trồng cây lương thực (một bộ phận của đất nông nghiệp-NV) khoảng 1,2 triệu ha, chiếm khoảng 14% diện tích trồng cây luơng thực cả nước”! Chưa hết, 1,2 triệu ha = 14%, suy ra cả nước có khoảng 8,6 triệu ha cây lương thực, con số này rất mâu thuẫn với con số khác cũng của cuốn SGK này, đó là “VN có khoảng 8,0 triệu ha đất nông nghiệp! 

Những con số khác nhau giữa các bài của cùng một cuốn sách  có thể suy ra không chỉ có hai tác giả  như đề ngoài bìa mà có thể sách đã được chia làm nhiều “gói” và khoán lại cho các… nhà thầu khác!

Để khắc phục những sai sót kéo dài nhiều năm, thiết nghĩ nên thực hiện xã hội hóa biên soạn SGK. Theo đó, các cá nhân  hoặc nhóm giáo viên, các nhà xuất bản… có đủ yêu cầu về bằng cấp sư phạm  đều có thể biên soạn SGK theo chương trình  và sự kiểm duyệt bản thảo của Bộ GD-ĐT. Tác giả hoặc nhà xuất bản tự bỏ vốn và phát hành, sách của tác giả  nào viết hay, trình bày khoa học  và giá cạnh tranh sẽ được học sinh  mua thông qua tư vấn của giáo viên  dạy lớp.

Tại miền Nam trước giải phóng, tình trạng này là bình thường và không gây khó khăn nào cho việc dạy và học. Cho đến nay, các khâu về SGK vẫn do NXB Giáo dục độc quyền, phải chăng vì thế mà các lỗi sai về nội dung  vẫn kéo dài trong suốt nhiều năm?